Sağlık Davranışı Modelleri

Serap BULDUK, Seher YURT, Yeliz DİNÇER, Elif ARDIÇ
6.275 5.463

Öz


Teorik modeller hem günümüz hem de gelecekteki sağlık davranışı anlayışımıza yol göstereceği gibi araştırma ve girişimimizi de yönlendirmektedir. Her model veya teori sağlık davranışı bölgesinin farklı birer yol haritasına benzetilebilir ve farklı haritalar (teoriler) de aynı bölgeyi değişik şekillerde tarif edebilir. Yeni bir bölgeye girdiğimiz zaman bir haritaya ihtiyacımız vardır. Kabaca çizilmiş ya da kötü ölçeklendirilmiş bir harita bile hiç olmamasından iyidir. Haritalar ilgili kavramların, ne şekilde bağlantılı olduklarını ve belki bir yerin diğerine uzaklığını gösterir. Zaman içerisinde aynı bölgeye ait farklı haritalar geliştirildiğinde ve bu haritalar karşılaştırıldığında bölge daha da netleşir. Kesin ya da doğru bir harita yoktur, sadece ihtiyaçlarımıza en iyi şekilde karşılık veren bir harita yada teori vardır. Bu yüzden, farklı teoriler değerlendirirken karşılaştırılabilir sorular sorulmalıdır. Nitekim farklı teoriler değerlendirildiğinde ve karşılaştırıldığında bunların ayırdedici tahminlerinin o kadar da farklı olmadıkları ortaya konulmuştur. Farklılıkların çoğu gerçekte bir kavramın diğerinden daha fazla vurgulanması noktasındadır. Bu makalenin amacı Glantz ve arkadaşlarının (2008) kriterlerine dayalı olarak, son yıllarda davranış bilimleri alanında yayınlanan ve eğitim, sağlık ve teorik çerçevede en çok kullanılan üç sağlık davranış modelini okuyuculara kaynak teşkil etmesi adına sunmaktır.


Anahtar kelimeler


Sağlık davranış modelleri; sağlık inanç modeli; planlanmış davranış teorisi; transteoretik model

Tam metin:

PDF

Referanslar


Champion VL, Skinner CS. Health Belief Model. In: Glanz K, Rimer BK, Viswanat K, editors. Health behavior and health education. San Francisco: Jossey- Bass; 2008. p. 45-62.

Glanz K, Rimer BK, Viswanat K, editors. Theory, research, and practice in health behavior and health education. Health behavior and health education. San Francisco: Jossey-Bass; 2008.

Redding CA, Rossi JS, Rossi, SR, Velicer WF, Prochaska JO. Health behaviour models. The International Electronic Journal of Health Education. 2000; 3(Special Issue): 180-93.

Hayden J. Motivation and behavior change. In: DeYoung S, editor. Teaching strategies for nurse educators. New Jersey: Pearson Education; 2009. p. 44- 53.

Jblearning.com [Internet]. Health Belief Model, [Cited: 18]. 2011 http://www.jblearning.com/samples/0763743836/Chapt er%204.pdf. Available from:

Ajzen I. The Theory of Planned Behaviour. Organizational Behaviour and Human Decision Processes. 1991; 50(2):179-211.

Montaño DE, Kasprzyk D. The theory of reasoned action, theory of planned behavior, and integrated behavioral model. In: Glanz K, Rimer BK, Viswanat K, editors. Health behavior and health education. San Francisco: Jossey-Bass; 2008. p. 67-92.

Francis J, Eccles MP, Johnston M, Walker A, Grimshaw J, Foy R et al. Constructing questionnaries based on The Theory of Planned Behaviour: A manual for health services researchers. United. Kingdom: University of Newcastle, Centre for Health Services Research; 2004.

Kanayo U, Reema P. Theory of Planned Behaviour: An analysis of moderator interactions. British Journal of Health Psychology. 2004; 9(Pt1): 25-39.

Prochaska JO, Redding CO, Evers KE. The transtheoretical model and stages of change. In: Glanz K, Rimer BK, Viswanat K, editors. Health behavior and health education. San Francisco: Jossey-Bass; 2008. p. 97-117.